(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
13.79. అధ్యాయః 079
అథ దానధర్మపర్వ ॥ 1 ॥
Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Topics
భీష్మేణ యుధిష్ఠిరంప్రతి వివాహవిభాగకథనం॥ 1 ॥ తథా కన్యానాం భార్యాత్వప్రాపకవిధ్యాదినిరూపణం॥ 2 ॥
Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Text

యుధిష్ఠిర ఉవాచ।

యన్మూలం సర్వధర్మాణాం ప్రజనస్య గృహస్య చ।
పితృదేవాతిథీనాం చ తన్మే బ్రూహి పితామహ॥ 13-79-1(84565)
అయం హి సర్వధర్మాణాం ధర్మశ్చింత్యతమో మతః।
కీదృశాయ ప్రదేయా స్యాత్కన్యేతి వసుధాధిప॥ 13-79-2(84566)
భీష్మ ఉవాచ। 13-79-3x(7023)
శీలవృత్తే సమాజ్ఞాయ విద్యాం యోనిం చ కర్మ చ।
అద్భిరేవ ప్రదాతవ్యా కన్యా గుణవతే భవేత్।
బ్రాహ్మణానాం సతామేష నిత్యం ధర్మో యుధిష్ఠిర॥ 13-79-3(84567)
ఆవాహ్యమావహేదేవం యో దద్యాదనుకూలతః।
శిష్టానాం క్షత్రియాణాం చ ధర్మ ఏష సనాతనః॥ 13-79-4(84568)
ఆత్మాభిప్రేతముత్సృజ్య కన్యాభిప్రేత ఏష యః।
అభిప్రేతా చ యా యస్య తస్మై దేయా యుధిష్ఠిర।
గాంధర్వమితి తం ధర్మం ప్రాహుర్వేదవిదో జనాః॥ 13-79-5(84569)
ధనేన బహుధా క్రీత్వా సంప్రలోభ్య చ బాంధవాన్।
అసురాణాం నృపైతం వై ధర్మమాహుర్మనీషిణః॥ 13-79-6(84570)
హత్వా ఛిత్త్వా చ శీర్షాణి రుదతాం రుదతీం గృహాత్।
ప్రసహ్య హరణం తాత రాక్షసో విధిరుచ్యతే॥ 13-79-7(84571)
`సుసాం మత్తాం ప్రమత్తాం వా రహో రాత్రౌ చ గచ్ఛతి।
స పాపిష్ఠో వివాహానాం పైశాచః కథితోఽధమః॥ 13-79-8(84572)
పంచానాం తు త్రయో ధర్ంయా ద్వావధర్ంయౌ యుధిష్ఠిర।
పైశాచశ్చాసురశ్చైవ న కర్తవ్యౌ కథంచన॥ 13-79-9(84573)
బ్రాహ్మః క్షాత్రోఽథ గాంధర్వ ఏతే ధర్ంయా నరర్షభ।
పృథగ్వా యది వా మిశ్రాః కర్తవ్యా నాత్ర సంశయః॥ 13-79-10(84574)
తిస్త్రో భార్యా బ్రాహ్మణస్య ద్వే భార్యే క్షత్రియస్య తు।
వైశ్యః స్వజాత్యాం విందేత తాస్వపత్యం హితాయ హి॥ 13-79-11(84575)
ద్విజస్య బ్రాహ్ంణీ శ్రేష్ఠా క్షత్రియా క్షత్రియస్య తు।
రత్యర్థమపి శూద్రా స్యాన్నేత్యాహురపరే జనాః॥ 13-79-12(84576)
అపత్యజన్మ శూద్రాయాం న ప్రశంసంతి సాధవః।
శూద్రాయాం జనయవిన్ప్రః ప్రాయశ్చిత్తీ విధీయతే॥ 13-79-13(84577)
`నాతిబాలాం వహంత్యంతే అనిత్యత్వాత్ప్రజార్థినః।
వహంతి కర్మిణస్తస్యామంతః శుద్ధివ్యపేక్షయా॥ 13-79-14(84578)
అపరాన్వయసంభూతాం సంస్వప్నాదివివర్జితాం।
కామో యస్యాం నిషిద్ధశ్చ కేచిదిచ్ఛంతి చాపది॥ 13-79-15(84579)
త్రింశద్వర్షో దశవర్షాం భార్యాం విందేత నగ్నికాం।
ఏకవింశతివర్షో వా సప్తవర్షామవాప్నుయాత్॥ 13-79-16(84580)
యస్యాస్తు న భవేద్భాతా పితా వా భరతర్షభ।
నోపయచ్ఛేత తాం జాతు పుత్రికాధర్మిణీ హి సా॥ 13-79-17(84581)
త్రీణి వర్షాణ్యుదీక్షేత కన్యా ఋతుమతీ సతీ।
చతుర్థేఽత్వథ సంప్రాప్తే స్వయం భర్తారమర్జయేత్॥ 13-79-18(84582)
ప్రజా న హీయతే తస్యా రతిశ్చ భరతర్షభ।
అతోఽన్యథా వర్తమానా భవేద్వాచ్యా ప్రజాపతేః॥ 13-79-19(84583)
అసపిండా చ యా మాతురసగోత్రా చ యా పితుః।
ఇత్యేతాముపయచ్ఛేత తం ధర్మం మనురబ్రవీత్॥ 13-79-20(84584)
యుధిష్ఠిర ఉవాచ। 13-79-21x(7024)
శుల్కమన్యేన దత్తం స్యాద్దదానీత్యాహ చాపరః।
బలాదన్యః ప్రభాషేత ధనమన్యః ప్రదర్శయేత్॥ 13-79-21(84585)
పాణిగ్రహీత్తా చాన్యః స్యాత్కస్య భార్యా పితామహ।
తత్త్వం జిజ్ఞాసమానానాం చక్షుర్భవతు నో భవాన్॥ 13-79-22(84586)
భీష్మ ఉవాచ। 13-79-23x(7025)
యత్కించిత్కర్మ మానుష్యం సంస్థానాయ ప్రదృశ్యతే।
మంత్రవన్మంత్రితం తస్య మృషావాదస్తు పాతకః॥ 13-79-23(84587)
భార్యాపత్యృత్విగాచార్యాః శిష్యోపాధ్యాయ ఏవ చ।
మృషోక్తే దండమర్హంతి నేత్యాహురపరే జనాః॥ 13-79-24(84588)
నహ్యకామేన సంవాదం మనురేవం ప్రశంసతి।
అయశస్యమధర్ంయం చ యన్మృషా ధర్మగోపనం॥ 13-79-25(84589)
నైకాంతో దోష ఏకస్మింస్తదా కేనోపపద్యతే।
ధర్మతో యాం ప్రయచ్ఛంతి యాం చ క్రీణంతి భారత॥ 13-79-26(84590)
బంధుభిః సమనుజ్ఞాతే మంత్రహోమౌ ప్రయోజయేత్।
తథా సిధ్యంతి తే మంత్రా నాదత్తాయాః కథంచన॥ 13-79-27(84591)
యస్త్వత్ర మన్ఇత్రసమయో భార్యాపత్యోర్మిథః కృతః।
తమేవాహుర్గరీయాంసం యశ్చాసౌ జ్ఞాతిభిః కృతః॥ 13-79-28(84592)
దేవదత్తాం పతిర్భార్యాం వేత్తి ధర్మస్య శాసనాత్।
స దైవీం మానుషీం వాచమనృతాం పర్యుదస్యతి॥ 13-79-29(84593)
యుధిష్ఠిర ఉవాచ। 13-79-30x(7026)
కన్యాయాం ప్రాప్తసుల్కాయాం జ్యాయాంశ్చేదావ్రజేద్వరః।
ధర్మకామార్థసంపన్నో వాచ్యమత్రానృతం న వా॥ 13-79-30(84594)
తస్మిన్నుభయతో దోషే కుర్వఞ్శ్రేయః సమాచరేత్।
అయం నః సర్వధర్మాణాం ధర్మశ్చింత్యతమో మతః॥ 13-79-31(84595)
తత్త్వం జిజ్ఞాసమానానాం చక్షుర్భవతు నో భవాన్।
తదేతత్సర్వమాచక్ష్వ న హి తృప్యామి కథ్యతాం॥ 13-79-32(84596)
భీష్మ ఉవాచ। 13-79-33x(7027)
నైవ నిష్ఠాకరం శుల్కం జ్ఞాత్వాఽఽసీత్తేన నానృతం।
న హి శుల్కపరాః సంతః కన్యాం దదతి కర్హిచిత్।
అన్యైర్గుణైరుపేతం తు శుల్కం యాచంతి బాంధవాః॥ 13-79-33(84597)
అలంకృత్వా వహస్వేతి యో దద్యాదనుకూలతః।
యచ్చ తాం చ దదత్యేవం న శుల్కం విక్రయో న సః।
ప్రతిగృహ్య భవేద్దేమేవ ధర్మః సనాతనః॥ 13-79-34(84598)
దాస్యామి భవతే కన్యామితి పూర్వం నభాషితం।
యే చాహుర్యే చ నాహుర్యే యే చావశ్యం వదంత్యుత॥ 13-79-35(84599)
తస్మాదాగ్రహణాత్పాణేర్యాచయంతి పరస్పరం।
కన్యావరః పురా దత్తో మరుద్భిరితి నః శ్రుతం॥ 13-79-36(84600)
నానిష్టాయ ప్రదాతవ్యా కన్యా ఇత్యృషిచోదితం।
తన్మూలం కామమూలస్య ప్రజనస్యేతి మే మతిః॥ 13-79-37(84601)
సమీక్ష్య చ బహూందోషాన్సంవాసాద్విద్ధి పాణయోః।
యథా నిష్ఠాకరం శుల్కం న జాత్వాసీత్తథా శృణు॥ 13-79-38(84602)
అహం విచిత్రవీర్యస్య ద్వే కన్యే సముదావహం।
జిత్వాఽంగమాగధాన్సర్వాన్కాశీనథ చ కోసలాన్॥ 13-79-39(84603)
గృహీతపాణిరేకాఽఽసీత్ప్రాప్తశుల్కాఽపరాఽభవత్।
కన్యాఽగృహీతా తత్రైవ విసర్జ్యా ఇతి మే పితా।
అబ్రవీదితరాం కన్యామావహేతి స కౌరవః॥ 13-79-40(84604)
అప్యన్యాననుపప్రచ్ఛ శంకమానః పితుర్వచః।
అతీవ హ్యస్య ధర్మేచ్ఛా పితుర్మేఽభ్యధికాఽభవత్॥ 13-79-41(84605)
తతోహమబ్రవం రాజన్నాచారేప్సురిదం వచః।
ఆచారం తత్త్వతో వేత్తుమిచ్ఛామి చ పునఃపునః॥ 13-79-42(84606)
తతో మయైవముక్తే తు వాక్యే ధర్మభృతావరః॥
పితా మమ మహారాజ బీహ్లీకో వాక్యమబ్రవీత్॥ 13-79-43(84607)
యది వ శుల్కతో నిష్ఠా న పాణిగ్రహణాత్తథా।
లాజాంతరముపాసీత ప్రాప్తశుల్క ఇతి స్మృతిః॥ 13-79-44(84608)
న హి ధర్మవిదః ప్రాహుః ప్రమాణం వాక్యతః స్మృతం।
యేషాం వై శుల్కతో నిష్ఠా న పాణిగ్రహణాత్తథా॥ 13-79-45(84609)
ప్రసిద్ధం భాషితం దానే నైషాం ప్రత్యాయకం పునః।
యే మన్యంతే క్రయం శుల్కం న తే ధర్మవిదో నరాః॥ 13-79-46(84610)
న చైతేభ్యః ప్రదాతవ్యా న వోఢవ్యా తథావిధా।
న హ్యేవ భార్యా క్రేతవ్యా న విక్రయ్యాం కథంచన॥ 13-79-47(84611)
యే చ క్రీణంతి దాసీవద్విక్రీణంతి తథైవ చ।
భవేత్తేషాం తథా నిష్ఠా లుబ్ధానాం పాపచేతసాం॥ 13-79-48(84612)
అస్మిన్నర్థే సత్యవంతం పర్యపృచ్ఛంత వై జనాః।
కన్యాయాః ప్రాప్తశుల్కాయాః శుల్కదః ప్రశమం గతః॥ 13-79-49(84613)
పాణిగ్రహీతా వాఽన్యః స్యాదత్ర నో ధర్మసంశయః।
తన్నశ్ఛింధి మహాప్రాజ్ఞ త్వం హి వై ప్రాజ్ఞసంమతః॥ 13-79-50(84614)
తత్త్వం జిజ్ఞాసమానానాం చక్షుర్భవతు నో భవాన్।
తానేవం బ్రువతః సర్వాన్సత్యవాన్వాక్యమబ్రవీత్॥ 13-79-51(84615)
యత్రేష్టం తత్ర దేయా స్యాన్నాత్ర కార్యా విచారణా।
కుర్వతే జీవతోప్యేవం మృతే నైవాస్తి సంశయః॥ 13-79-52(84616)
దేవరం ప్రవిశేత్కన్యా తప్యేద్వాఽపి తపః పునః।
తమేవానుగతా భూత్వా పాణిగ్రాహస్య నామ సా॥ 13-79-53(84617)
లిఖంత్యేవ తు కేషాంచిదపరేషాం శనైరపి।
ఇతి యే సంవదంత్యత్ర త ఏతం నిశ్చయం విదుః॥ 13-79-54(84618)
తత్పాణిగ్రహణాత్పూర్వమంతరం యత్ర వర్తతే।
సర్వమంగలమంత్రం వై మృషావాదస్తు పాతకః॥ 13-79-55(84619)
పాణిగ్రహణమంత్రాణాం నిష్ఠా స్యాత్సప్తమే పదే।
పాణిగ్రహస్య భార్యా స్యాద్యస్య చాద్భిః ప్రదీయతే॥ 13-79-56(84620)
ఇతి దేయం వదంత్యత్ర త ఏతం నిశ్చయం విదుః।
అనుకూలామనువశాం భ్రాత్రా దత్తాముపాగ్నికాం।
పరిక్రంయ యథాన్యాయం భార్యాం విందేద్ద్విజోత్తమః॥ ॥ 13-79-57(84621)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే అనుశాసనపర్వణి దానధర్మపర్వణి ఏకోనాశీతితమోఽధ్యాయః॥

Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Footnotes

7-79-3 యోని మాతృతః పితృతశ్చ శుద్ధిం। అయం బ్రాహ్మాః ప్రథమో వివాహః॥ 7-79-4 ఏవం ఉక్తగుణవంతం ఆవాహ్యం వివాహయోగ్యం ఆవహేత్ ఆకారయేత్। తతశ్చ అనుకూలతో ధనదానాదినా అభిముఖీకృతాయ దద్యాత్। అయం ప్రాజాపత్యో నామ ద్వితీయో విప్రాణాం క్షత్రియాణాం చ ప్రశస్తతరః॥ 7-79-6 ఆసురం చతుర్థమాహ ధనేనేతి॥ 7-79-7 హత్వేతి రాక్షసః పంచమః। అత్రైవ ప్రమత్తానాం బంధూనాం కన్యాహరణాత్ పైశాచో హరణసామాన్యాదంతర్భవతి॥ 7-79-13 నగ్నికాం ఏకవాససం। అజాతస్త్రీవ్యంజనామితి యావత్॥ 7-79-17 పుత్రికాధర్మిణీ యస్యాః పితా ఇయమేవ దుహితా మమ పుత్రస్థానే ఇత్యభిప్రాయవాన్న వేతి న జ్ఞాయతే సా॥ 7-79-19 వాచ్యా నిద్యా। ప్రజనో హీయతే ఇతి ధ. పాఠః॥ 7-79-23 సంస్థానాయ వ్యవస్థార్థం మంత్రవన్మంత్రితం విచారవద్భిః సర్వైరేకీభూయ మంత్రితమియమస్మై దేయేతి విచారితం। తస్య గృషాకరణం పాతకః పాతయితుం భవతీత్యర్థః। మృషావాదస్త్వపాతకమితి థ. ధ. పాఠః॥ 7-79-25 తత్ర నేతి పక్షం నిందతి నహీతి॥ 7-79-28 యద్యపి జ్ఞాతిభిః కృతః సమయో గురుస్తథాపి మంత్రపూర్వకః సమయో గురుతర ఇత్యర్థః॥ 7-79-29 దేవః ప్రాక్కర్మ ఈశ్వరో వా। వేత్తి లభతే॥ 7-79-31 దోషే సతి కుర్వన్ కర్తా శ్రేయః ప్రశస్తతరం కిం సమాచరేదిత్యధ్యాహృత్య యోజ్యం ॥ 7-79-32 కథ్యతామిత్యాదరసూచనార్థా పునరుక్తిః॥ 7-79-33 గుణైర్వయోధికత్వాదిభిః॥ 7-79-34 కన్యార్తాలంకారగ్రహణే న దోషోఽస్తీత్యాహ అలంకృత్వేతి॥ 7-79-35 నభాషితమిత్యేకపదం। యే పూర్వం దాస్యామీత్యాహుర్యే చ నదాస్యామీత్యాహుర్యే చ అవశ్యం దాస్యామీతి వదంతి తత్సర్వం నభాషితం అనుక్తవదేవేత్యర్థః॥ 7-79-36 యస్మాదేవం తస్మాత్ ఆపాణిగ్రహణాత్కన్యాం యాచేతేతి మరుతాం వరస్తేన తతః పూర్వం విశిష్టవరార్థమపహారేపి న దోష ఇతి భావః॥ 7-79-37 తత్కన్యా కామో మూలం యస్య। తస్మాదుత్తమదౌహిత్రార్థినా శ్రేయసే ఏవ కన్యా ప్రదేయేతి భావః॥ 7-79-38 సంవాసాచ్చిరపరిచయాత్। పాణయోః క్రయవిక్రయయోః సంవాదే విద్విషాణయోరితి ధ.పాఠః॥ 7-79-39 వీర్యమపి శుల్కం భవతీత్యభిప్రాయేణాహ అహమితి। అంబికాంబాలికయోరేకత్వవివక్షయాం ద్వే ఇత్యుక్తం॥ 7-79-40 ప్రాప్తశుల్కా వీర్యేణ నిర్జితాపి కన్యా అగృహీతా అప్రాప్తపాణిగ్రహేయం అంబా విసర్జ్యా ఉత్స్రష్టం యోగ్యా ఇతి పితా పితృవ్యో బాహ్లీకోఽబ్రవీత్॥ 7-79-41 అనుపప్రచ్ఛ అనుపృష్టవానహం॥ 7-79-44 ప్రాప్తం శుల్కం యేన। పాఠాంతరే యస్యాః సా। కన్యాపితా కన్యా వా లాజాంతరం వరాంతరముపాసీత ఇతి యా స్మృతిస్తర్హి బాధ్యేతేత్యధ్యాహృత్య యోజనా। లాజా విద్యంతే హ్యౌంయద్రవ్యమస్య స ఇతి లాజశబ్దోఽర్శఆద్యచ్ప్రత్యయాంతః। లాజోప్తారముపాసీతేతి థ.ధ.పాఠః॥ 7-79-45 యేషాం శుల్కతో నిష్ఠా తేషాం వాక్యతో వాక్యం ప్రమాణం స్మృతమితి ధర్మవిదో నహ్యాహురిత్యన్వయః 7-79-46 లోకవిరోధమప్యాహార్ధేన। ప్రసిద్ధమితి కన్యాయా దానమిత్యేవోచ్యతే నతు క్రయో జయో వేతి। ఏషాం శుల్కవాదినాం ప్రత్యాయకం భార్యాత్వజ్ఞాపకం కిమపి నాస్తి। పరిణయనాదేవ భార్యా భవతి న శుల్కమాత్రాదితి లోకవ్యవహారస్య స్పష్టత్వాదిత్యర్థః॥ 7-79-52 జీవత ఇత్యనాదరే షష్ఠీ। జీవంతమపి శుల్కదమనాదృత్య శిష్టా ఏవం యథేష్టదానం కుర్వత ఇత్యర్థః॥ 7-79-53 దేవరమితి యుగాంతరధర్మః॥ 7-79-54 కేషాంచిన్మతే దేవరాదయః అలిఖితాం భ్రాతృభార్యా లిఖంత్యేవ సురతేన యోజయంత్యేవ। అపరేషాం మతే శనైక్మంథరా ఇయం ప్రవృత్తిః। ఐచ్ఛికీ నతు వైధీత్యర్థః॥ 7-79-55 సంకల్పపూర్వకం దత్తాయా అపి కన్యాయా యోఽపహారస్తజ్జన్యో మృషావాదః పాతకో భవతి దాతుర్నతు తావన్మాత్రేణ తస్యాం భార్యాత్వముత్పన్నమిత్యర్థః॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.